Συγγνώμη που η μήτρα μου χαλάει το meeting: Φέτος σταματάμε να κρύβουμε το σώμα μας στη δουλειά
«Δεν νομίζω ότι είναι καλή ιδέα να μιλάς τόσο ανοιχτά για τέτοια προσωπικά θέματα μπροστά σε άντρες συναδέλφους.»
Άκουσα πρόσφατα σε ένα podcast μια ιστορία που με προβλημάτισε. Μια γυναίκα είχε τοποθετήσει IUD (ενδομήτριο σπιράλ) και την επόμενη μέρα εμφανίστηκε στη δουλειά με πόνους και κράμπες. Το μοιράστηκε με τους συναδέλφους της, εξήγησε απλά και ειλικρινά πώς ένιωθε, όπως θα έλεγε κάποιος «έχω ημικρανία» ή «με πονάει το στομάχι μου».
Λίγο αργότερα, μια συνάδελφός της την πήρε στην άκρη. Της μίλησε με «καλή» πρόθεση, λέγοντάς της ότι ίσως να μην ήταν πρέπον να μιλά με αυτόν τον τρόπο για τόσο προσωπικά θέματα μπροστά σε άντρες. Μπορεί να τους προκαλούσε αμηχανία. Η γυναίκα άρχισε να αμφιβάλλει. Είχε μιλήσει και στο παρελθόν για τους πόνους της περιόδου, για το PMS. Τώρα αναρωτιόταν: Έκανα λάθος; Μήπως είπα πολλά; Ακούγοντάς την, συνειδητοποίησα πόσο συχνά κι εμείς οι ίδιες γινόμαστε οι πρώτοι αστυνόμοι του γυναικείου σώματος, προτού καν υπάρξει επίσημη αντίδραση από το περιβάλλον μας.
Το Ερώτημα που Κρύβεται Πίσω από την «Συμβουλή»
Ας είμαστε ειλικρινείς: η δουλειά δεν είναι ψυχοθεραπεία, ούτε ιατρικό συνέδριο. Κανείς δεν υποστηρίζει ότι πρέπει να μοιραζόμαστε ανατριχιαστικές, βιολογικές λεπτομέρειες την ώρα του πρωινού καφέ ή να κάνουμε τους συναδέλφους μας κοινωνούς της κάθε μας δυσφορίας. Όμως εδώ δεν μιλάμε για μια ακατάσχετη φλυαρία περί σωματικών υγρών. Μιλάμε για την απλή, στεγνή αναφορά της αιτίας ενός πόνου.
Γιατί λοιπόν η αναφορά στη μήτρα ή στο σπιράλ ενοχλεί τόσο πολύ, ενώ η αναφορά σε ένα στομάχι ή μια μέση όχι; Το IUD, εκτός από μέθοδος αντισύλληψης, είναι και ένα σύμβολο: Μια συνειδητή απόφαση μιας γυναίκας για το τι θα κάνει με το σώμα της. Και αυτή η απόφαση, όταν εκφράζεται δημόσια, ενοχλεί όχι επειδή είναι «ακατάλληλη», αλλά επειδή σπάει τα σιωπηρά κοινωνικά συμβόλαια. Αμφισβητεί την πεποίθηση ότι το γυναικείο σώμα είναι αυστηρά ιδιωτικό ζήτημα και ότι η διαχείριση της γονιμότητας (ή η αποφυγή της μητρότητας) είναι κάτι που πρέπει να συζητιέται ψιθυριστά. Η συνάδελφος ουσιαστικά δεν είπε «μην μιλάς για τον πόνο σου». Είπε «μην μας θυμίζεις ότι έχεις αναπαραγωγικό σύστημα που ελέγχεις εσύ η ίδια».
Το Ταμπού που Δεν Λέμε: Η Αποφυγή της Μητρότητας
Σε μια κοινωνία όπου η περίοδος είναι «προσωπικό θέμα» και το PMS «δικαιολογία», υπάρχει ένα ακόμα πιο βαθύ ταμπού: Η συνειδητή επιλογή να μην γίνει κάποια μητέρα. Το IUD δεν είναι απλά μια ιατρική διαδικασία. Είναι μια δήλωση που λέει: «Αυτή τη στιγμή, ή γενικότερα, δεν θέλω παιδιά. Και αυτό είναι εντάξει.»
Όταν μια γυναίκα μιλά για το σπιράλ της, φέρνει το σώμα στο προσκήνιο με έναν τρόπο που απειλεί το status quo. Υπενθυμίζει ότι η μητρότητα δεν είναι ο μόνος «φυσικός» προορισμός και ότι οι γυναίκες έχουν σώματα που μπορούν να ελέγχουν. Αυτή η υπενθύμιση —ότι δεν είμαστε απλά παθητικοί δέκτες της βιολογίας μας— είναι που προκαλεί την αμηχανία, μεταμφιεσμένη σε «επαγγελματικό savoir vivre».
«Μην Ενοχλείς τους Άνδρες Συναδέλφους»: Η Παγίδα της Αυτολογοκρισίας
Η φράση «μην μιλάς έτσι μπροστά σε άντρες συναδέλφους» είναι κλασική περίπτωση εσωτερικευμένου μισογυνισμού, ακόμα και όταν λέγεται με αγάπη. Ενισχύει την ιδέα ότι οι άντρες είναι πολύ εύθραυστοι για να ακούσουν τη λέξη «μήτρα» ή ότι η επαγγελματικότητα απαιτεί να προσποιούμαστε ότι είμαστε ασώματα πνεύματα.
Ας προσπαθήσουμε να κάνουμε όμως μια δίκαιη σύγκριση. Δεν θα συγκρίνω το σπιράλ με έναν τραυματισμό γονάτου στο ποδόσφαιρο, γιατί το ποδόσφαιρο έχει και μια ηρωική χροιά. Ούτε με τις πέτρες στα νεφρά. Ας πάμε στο ακριβώς αντίστοιχο ανδρικό παράδειγμα: Τη βαζεκτομή.
Θα μου πείτε, στην Ελλάδα οι άντρες σπάνια μιλούν για τέτοια θέματα. Όμως, δουλεύοντας χρόνια στην Αγγλία, έτυχε να ζήσω το εξής περιστατικό: Ένας συνάδελφος εμφανίστηκε στην κουζίνα του γραφείου και είπε με αφοπλιστική φυσικότητα «Παιδιά, περπατάω σαν καουμπόι σήμερα γιατί έκανα βαζεκτομή χθες».
Τι συνέβη; Απολύτως τίποτα δραματικό. Άκουσε μερικά πειράγματα, λίγο χιούμορ τύπου “welcome to the club/no more in the club” από άλλους μπαμπάδες, και η συζήτηση συνεχίστηκε. Το πιο σημαντικό όμως είναι αυτό που δεν συνέβη: Κανείς δεν τον τράβηξε στην άκρη να του πει σοβαρά και αυστηρά «Σε παρακαλώ, μην αναφέρεις τους όρχεις σου, υπάρχουν κυρίες εδώ». Η αναφορά στη δική του διαδικασία στείρωσης αντιμετωπίστηκε με χιούμορ και αποδοχή. Η αναφορά στη δική μας; Με αμηχανία, σιωπή και επίπληξη.
Γιατί όμως; Γιατί τα γυναικεία όργανα έχουν ιστορικά συνδεθεί μόνο με το σεξ και την αναπαραγωγή, και όχι με την υγεία. Και γιατί η ανδρική επιλογή θεωρείται δεδομένη και θαρραλέα, ενώ η γυναικεία, όταν εκφέρεται δυνατά, θεωρείται ακόμα πληροφορία που «λερώνει» τον χώρο. Αυτό ακριβώς είναι που πρέπει να αλλάξουμε.
New Year’s Resolution: Φέτος Σπάμε τα Ταμπού
Μπαίνοντας στη νέα χρονιά, σκέφτομαι: Τι θα γινόταν αν αποφασίζαμε συλλογικά να σπάσουμε αυτή τη σιωπή; Δεν μιλάω για προβοκάτσια, αλλά για ομαλοποίηση.
- Μίλα φυσιολογικά. Αν πονάς από την περίοδο ή από μια ιατρική πράξη, πες το. Όχι με δράμα, αλλά με την ίδια καθημερινότητα που θα έλεγες «έχω αυχενικό».
- Αμφισβήτησε την «προστασία». Αν σου πουν να μην το λες μπροστά σε άντρες, ρώτα ευθέως: «Γιατί; Τι ακριβώς θα πάθουν;». Οι άντρες δεν χρειάζονται προστασία από την ανθρώπινη βιολογία, χρειάζονται εξοικείωση.
- Στήριξε τις άλλες γυναίκες. Αν κάποια τολμήσει να μιλήσει, μην την κάνεις να νιώσει άβολα. Ένα απλό «κατάλαβα, περαστικά» αρκεί για να αλλάξει η κουλτούρα του γραφείου.
Τελικά, Ποιον Ενοχλεί;
Εμείς δεν πρέπει να κρύβουμε το σώμα μας για να κάνουμε τους άλλους πιο άνετους. Οι άλλοι πρέπει να μάθουν ότι τα σώματα υπάρχουν — όλα τα σώματα, με όλες τους τις λειτουργίες. Φέτος, ας πάρουμε αυτή την απόφαση:
Δεν ζητάμε συγγνώμη για το ότι έχουμε γυναικείο σώμα. Δεν ζητάμε συγγνώμη για το οτιδήποτε επιλέγουμε τι κάνουμε με αυτό. Και σίγουρα δεν ζητάμε συγγνώμη για το ότι μιλάμε για αυτό.
Γιατί αν υπάρχει κάτι που πρέπει να μας ντροπιάζει, δεν είναι η μήτρα μας. Είναι η σιωπή γύρω από αυτή.
Η Κίρα Καρνέζη είναι συγγραφέας. Ασχολείται με θέματα ταυτότητας και σχέσεων.
