Οικογενειακό Τραπέζι: Οδηγός Επιβίωσης για Όσους Δεν Περνάνε Καλά στις Γιορτές

Σημείωση: Αυτό το άρθρο πραγματεύεται θέματα συναισθηματικής κακοποίησης. Αν νιώσετε δυσφορία, σταματήστε την ανάγνωση και αναζητήστε υποστήριξη.

Το σκηνικό γνώριμο: Το τραπέζι στρωμένο, τα λαμπάκια αναμμένα και εσύ να σφίγγεις το ποτήρι του κρασιού σου προσπαθώντας να διαχειριστείς την ένταση στην επόμενη “αθώα” ερώτηση της θείας σου. Για πολλούς από εμάς, οι γιορτές δεν είναι η ιδανική εικόνα που βλέπουμε στις διαφημίσεις. Για όσους προέρχονται από δυσλειτουργικές οικογένειες ή έχουν δύσκολες οικογενειακές σχέσεις, αυτή η περίοδος μπορεί να είναι πηγή άγχους αντί χαράς.

Πόσοι πραγματικά ανυπομονούν για τις γιορτές; Και πόσοι τις φοβούνται;

Αν ανήκετε στη δεύτερη κατηγορία, δεν είστε μόνοι. Και πάνω απ’ όλα, δεν φταίτε εσείς.

Οι Γιορτές ως Πεδίο Δοκιμασίας: Γιατί Επιδεινώνονται τα Πράγματα

Οι γιορτές έχουν μια σχεδόν μαγική ικανότητα να επιδεινώνουν τα υπάρχοντα προβλήματα σε δυσλειτουργικές σχέσεις. Γιατί; Επειδή είναι η τέλεια καταιγίδα συναισθηματικής πίεσης:

Η πίεση της “τέλειας οικογένειας” γίνεται ασφυκτική. Η κοινωνία μας βομβαρδίζει με εικόνες αρμονίας, αγάπης και ειρήνης. Όταν η δική σας οικογένεια μοιάζει περισσότερο με ζώνη πολέμου, η αίσθηση ότι “κάτι δεν πάει καλά μαζί μου” γίνεται συντριπτική.

Οι προσδοκίες εκτινάσσονται. Όλοι περιμένουν να εμφανιστείτε, να συμμετάσχετε, να χαμογελάσετε. Το να θέσετε όρια ή να αρνηθείτε μια πρόσκληση γίνεται ακόμα πιο φορτισμένο με ενοχές από ό,τι συνήθως.

Τα τοξικά άτομα εκμεταλλεύονται αυτή την περίοδο. Οι γιορτές τους προσφέρουν το τέλειο σκηνικό για δράμα, έλεγχο και χειραγώγηση. Ξέρουν ακριβώς πώς να πατήσουν τα κουμπιά σας, να σας κάνουν να νιώσετε ενοχή, να σας θυμίσουν “την αξία της οικογένειας”-ενώ ταυτόχρονα σας κακοποιούν συναισθηματικά.

Και υπάρχει ακόμα ένα επιπλέον στρώμα πολυπλοκότητας: το love bombing (επίθεση αγάπης) και το hoovering (δηλαδή η τεχνική της “σκούπας”).

Το love bombing είναι όταν ο τοξικός άνθρωπος σας πλημμυρίζει με υπερβολική προσοχή, δώρα, υποσχέσεις και τρυφερότητα -όχι επειδή άλλαξε, αλλά για να σας τραβήξει πίσω στον έλεγχό του. Είναι η φάση όπου “είναι ο πιο τέλειος άνθρωπος” και σας κάνει να αμφιβάλλετε αν όντως ήταν τόσο άσχημα τα πράγματα.

Το hoovering είναι η προσπάθεια να σας “ρουφήξει” πίσω στη σχέση μετά από μια περίοδο αποστασιοποίησης. Eίναι εκείνο το μήνυμα στις 23 Δεκεμβρίου: “Θυμάσαι που πίναμε ζεστή σοκολάτα στο Σύνταγμα; Μου λείπεις”. Μην απαντήσεις. Δεν του λείπεις, του λείπει ο έλεγχος που είχε πάνω σου.

Και οι δύο τεχνικές γίνονται ακόμα πιο αποτελεσματικές γύρω από τις γιορτές, όταν είμαστε πιο ευάλωτοι στη νοσταλγία, στη συναισθηματικότητα και στην επιθυμία για “οικογενειακή αρμονία”.

“Μα Σήμερα είναι Γιορτή”: Όταν ο Τοξικός Επιστρέφει

Είναι Δεκέμβριος και το τηλέφωνό σας φωτίζεται με ένα μήνυμα ή μια κλήση που σας κάνει να παγώσετε. Είναι εκείνος ο άνθρωπος -αυτός που σας πλήγωσε, που σας κατηγόρησε, που σας έκανε να αμφισβητήσετε την ίδια σας την πραγματικότητα. Και τώρα, μιλάει με τόσο τρυφερότητα που τα γόνατά σας λυγίζουν.

Σας θυμίζει όλες τις προηγούμενες γιορτές που μοιραστήκατε, τη σημασία της οικογένειας, και σας ρωτά: “Δεν μπορούμε να ξαναπροσπαθήσουμε, για χάρη των παιδιών; Για χάρη όσων είχαμε;” “Τι θα πει η θεία σου/ η αδερφή σου αν δεν πάμε μαζί;” Και στο τέλος: “Μα σήμερα είναι γιορτή, μην είσαι άκαρδη.”

Σταματήστε εκεί.

Αυτή η “ζεστή και γνώριμη αίσθηση” που επιστρέφει καθώς σας μιλάει; Δεν είναι αγάπη. Είναι η μνήμη της εξάρτησης. Το σώμα σας έχει μάθει να αντιδρά σε αυτή την αλληλεπίδραση, αλλά αυτό δεν το κάνει σύνδεση που σας κάνει καλό.

Η επίκληση ανθρώπων που δεν θέλετε να πληγώσετε; Δεν είναι για την προστασία σας ή την προστασία τους. Είναι χειρισμός. Κάποιοι από αυτούς είτε είναι οι ίδιοι τοξικοί είτε είναι θύματα χειρισμού, αλλά έχουν ένα κοινό: οι πράξεις τους εξυπηρετούν τον κακοποιητή σας.  

Νιώθετε ενοχή ότι δεν είστε καλός άνθρωπος; Δεν είναι τυχαίο. Είναι μια παγίδα (το λεγόμενο Catch-22). Αν πάτε στο τραπέζι, θα πληγωθείτε. Αν δεν πάτε, θα κατηγορηθείτε ότι είστε “κακοί” και “αχάριστοι”. Ό,τι κι αν κάνετε, ο τοξικός άνθρωπος κερδίζει και εσείς χάνετε. 

Η μόνη λύση; Να σταματήσετε να παίζετε το παιχνίδι τους: “Ναι, είναι οι γιορτές. Χρόνια πολλά. Δεν έχω κάτι άλλο να σου πω.”

Survival Mode: Στρατηγικές Επιβίωσης για τις Γιορτές

Αν αποφασίσετε ότι θα παρευρεθείτε -είτε επειδή νιώθετε ότι πρέπει, είτε επειδή θέλετε να δείτε κάποια άλλα μέλη της οικογένειας- υπάρχουν τρόποι να προστατέψετε τον εαυτό σας.

Πριν την Εκδήλωση:

Θέστε σαφή όρια. Αποφασίστε εκ των προτέρων τι είστε διατεθειμένοι να ανεχτείτε και τι όχι. Αν το τοξικό άτομο ξεκινήσει να σας υπονομεύει, ποια είναι η γραμμή που δεν θα επιτρέψετε να ξεπεραστεί και θα σταματήσετε την κουβέντα ή θα αποχωρήσετε;

Να έχετε ένα σχέδιο εξόδου. Κυριολεκτικά. Πάρτε το δικό σας αυτοκίνητο. Βάλτε ένα φίλο να σας πάρει τηλέφωνο σε συγκεκριμένη ώρα για “έκτακτη ανάγκη”. Μην εγκλωβιστείτε σε μια κατάσταση όπου δεν μπορείτε να φύγετε.

Βρείτε έναν σύμμαχο. Αν υπάρχει κάποιος στην οικογένεια που καταλαβαίνει, κρατήστε τον κοντά σας. Κάντε μια συμφωνία αμοιβαίας υποστήριξης (το λεγόμενο “buddy system”) ώστε να προσέχει ο ένας τον άλλον και να παρεμβαίνει αν δει ότι ζορίζεστε.

Μην περιμένετε μαγεία. Οι γιορτές με τοξικούς ανθρώπους δεν θα είναι όπως στις ταινίες. Περιμένετε δυσκολία και θα απογοητευτείτε λιγότερο.

Κατά τη Διάρκεια της Εκδήλωσης:

Η Τεχνική του “Γκρίζου Βράχου”. Φανταστείτε ότι είστε ένα βαρετό ντοκιμαντέρ για την κίνηση της πέτρας ανά τους αιώνες. Μονολεκτικές απαντήσεις, κανένα συναίσθημα στο πρόσωπο. Αν δεν τους δώσετε αντίδραση (θυμός, κλάμα, ενθουσιασμός, έντονη έκπληξη ή αγανάκτηση), θα βαρεθούν και θα ψάξουν αλλού για συναισθηματική τροφοδότηση/ “θύμα”. 

Επίσης βοηθάει να φαντάζεστε ότι εσείς κάνετε ένα ντοκιμαντέρ για αυτούς π.χ. “και τώρα βλέπουμε έναν ναρκισσιστή στο φυσικό του περιβάλλον να ζητά επιβεβαίωση.”

Αποφύγετε να μείνετε μόνοι μαζί τους. Παραμείνετε σε κοινόχρηστους χώρους όπου υπάρχουν και άλλοι.

Μην αμυνθείτε, μην εμπλακείτε, μην εξηγείτε. Όταν ο ναρκισσιστής σας κατηγορεί ή σας προκαλεί, η φυσική σας αντίδραση είναι να υπερασπιστείτε τον εαυτό σας. Μην το κάνετε. Η άμυνα γίνεται όπλο στα χέρια του. Αντίθετα, χρησιμοποιήστε ερωτήσεις: “Γιατί το λες αυτό;” “Τι εννοείς ακριβώς;” “Πού θες να καταλήξεις;”

Μην το πάρετε προσωπικά. Δεν είστε εσείς το πρόβλημα. Η συμπεριφορά του ναρκισσιστή δεν έχει σχέση με εσάς -έχει σχέση με τη δική του διαταραχή.

Μετά την Εκδήλωση:

Η αυτοφροντίδα είναι υποχρεωτική, όχι προαιρετική.  Ένα μπάνιο, μια αγαπημένη ταινία, ένα καλό βιβλίο, μια βόλτα στη φύση -επιλέξτε ό,τι σας γαληνεύει.

Μη μηρυκάζετε. Η τάση να αναλύετε ξανά και ξανά τι είπε, τι κάνατε, πώς θα μπορούσατε να το χειριστείτε διαφορετικά -είναι μια παγίδα. Αφήστε το να φύγει. Οι σωματικές ασκήσεις και οι αναπνοές βοηθούν στη ρύθμιση των συναισθημάτων.

Προγραμματίστε μια επιπλέον μέρα ανάκαμψης.  Πάρτε μια επιλέον μέρα άδεια “μετά τις διακοπές” όπου δεν έχετε υποχρεώσεις, μόνο χρόνο για να επεξεργαστείτε και να ηρεμήσετε. Δεν αναμένετε οι γιορτές με τοξικούς ανθρώπους να είναι τέλειες -γιατί να περιμένετε να είστε ξεκούραστοι και καλά αμέσως μετά;

Το Δικαίωμα να Πεις “Όχι”

Και τώρα η πιο δύσκολη αλήθεια: Δεν χρειάζεται να πάτε.

Ναι, η κοινωνία θα σας κρίνει. Ναι, άλλα μέλη της οικογένειας θα θυμώσουν. Ναι, θα νιώσετε ενοχή.

Αλλά η ενοχή είναι προγραμματισμένη. Σας τη δίδαξαν. Δεν σημαίνει ότι κάνετε κάτι λάθος.

Μπορείτε να περάσετε τις γιορτές με φίλους που σας αγαπούν πραγματικά. Μπορείτε να κάνετε εθελοντισμό σε έναν φιλανθρωπικό οργανισμό. Μπορείτε να ταξιδέψετε, να μείνετε σπίτι με ένα βιβλίο, να κάνετε ό,τι σας φέρνει ειρήνη.

Δεν χρωστάτε την παρουσία σας σε κάποιον που σας κακοποιεί και σε ανθρώπους που ανέχονται την κακοποίησή σας -γιορτές ή όχι.

Και να θυμάστε αυτό:

“Για να βρεις μια κοινότητα ανθρώπων που θα σε βοηθήσουν στην ανάκαμψη, πρέπει να κάνεις χώρο γι’ αυτούς πριν έρθουν.”

Πώς θα βρείτε τους ανθρώπους που επιλέγετε -την οικογένεια της καρδιάς σας- αν παραμείνετε παγιδευμένοι στη δυναμική που σας πληγώνει;

Η Απελευθέρωση Βρίσκεται στην Επιλογή σου

Οι γιορτές δεν πρόκειται για το “τι θα πει ο κόσμος”. Πρόκειται για την ψυχική σας υγεία. Πρόκειται για το να σταματήσετε να ζητάτε αγάπη από ανθρώπους που απλά, για δικούς τους λόγους, δεν μπορούν να σας την δώσουν.

Η αληθινή ειρήνη δεν έρχεται από την “τέλεια” οικογενειακή φωτογραφία στο Instagram. Έρχεται από την επιλογή να προστατέψετε τον εαυτό σας, να θέσετε όρια, και στο τέλος να δημιουργήσετε μια ζωή που δεν χρειάζεται να ανακάμψετε από τις γιορτές.

Για να καταλάβετε σε βάθος γιατί συμβαίνουν αυτά, πώς λειτουργεί η δυναμική με τους ναρκισσιστές στην οικογένεια, και πώς να βρείτε πραγματική ανάρρωση, διαβάστε το πλήρες άρθρο μου: Ναρκισσιστές στην Οικογένεια: Ένας Οδηγός από την Κατανόηση στην Απελευθέρωση στο blog μου.

Η απελευθέρωση βρίσκεται στη γνώση και στην επιλογή σου να δράσεις διαφορετικά.