Εναντιωματική Προκλητική Διαταραχή στα παιδιά: Όταν η ανυπακοή ξεπερνά τα όρια
Όλα τα παιδιά περνούν φάσεις όπου αντιμιλούν, αμφισβητούν ή αρνούνται να συνεργαστούν. Είναι μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης και της προσπάθειάς τους να χτίσουν ταυτότητα και ανεξαρτησία. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις όπου αυτή η συμπεριφορά είναι πιο έντονη, συχνή και επιβαρύνει σημαντικά την καθημερινότητα του παιδιού, της οικογένειας και του σχολικού περιβάλλοντος. Τότε μπορεί να μιλάμε για Εναντιωματική Προκλητική Διαταραχή (ΕΠΔ).
Τι είναι η Εναντιωματική Προκλητική Διαταραχή
Η ΕΠΔ είναι μια διαταραχή συμπεριφοράς που χαρακτηρίζεται από έντονη ανυπακοή, προκλητική στάση και εχθρικότητα απέναντι σε γονείς, δασκάλους ή άλλες μορφές εξουσίας. Δεν πρόκειται απλώς για ένα “δύσκολο” παιδί, αλλά για ένα σύνολο συμπεριφορών που επαναλαμβάνονται και διαρκούν τουλάχιστον έξι μήνες, με σημαντική επίδραση στη λειτουργικότητα του παιδιού.
Συχνά σημάδια που μπορεί να παρατηρήσουν οι γονείς
Συχνές εκρήξεις θυμού ή έντονα ξεσπάσματα.
Συστηματική άρνηση να ακολουθήσει οδηγίες ή κανόνες.
Αμφισβήτηση ή ειρωνεία απέναντι σε ενήλικες.
Συνεχής κατηγορία των άλλων για τα δικά του λάθη.
Ευερεθιστότητα και χαμηλή αντοχή στη ματαίωση.
Επιδίωξη πρόκλησης ή διαμάχης.
Δυσκολία ανάληψης ευθύνης για τη συμπεριφορά του.
Τα παιδιά με ΕΠΔ συχνά νιώθουν θυμό, απογοήτευση ή απόρριψη, χωρίς να μπορούν να εκφραστούν λεκτικά. Έτσι, το συναίσθημα μεταφράζεται σε προκλητική συμπεριφορά.
Πού οφείλεται η ΕΠΔ
Η αιτία της ΕΠΔ είναι πολυπαραγοντική και περιλαμβάνει βιολογικούς, περιβαλλοντικούς και ψυχολογικούς παράγοντες.
Βιολογικοί παράγοντες: δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων, νευροβιολογικές διαφορές ή κληρονομικότητα.
Περιβαλλοντικοί παράγοντες: έλλειψη σταθερών ορίων, υπερβολική αυστηρότητα, ασυνέπεια ή συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια.
Σχέσεις προσκόλλησης: δυσκολίες στον δεσμό με τους γονείς, αίσθημα ανασφάλειας ή έλλειψη συναισθηματικής ανταπόκρισης.
Κοινωνικοί παράγοντες: πίεση στο σχολείο, απόρριψη από συνομηλίκους, κοινωνική απομόνωση ή τραυματικές εμπειρίες.
Πώς διαφοροποιείται από τη φυσιολογική ανυπακοή
Η ανυπακοή είναι μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης, ειδικά στην προσχολική ηλικία και στην εφηβεία. Στην ΕΠΔ, όμως, οι συμπεριφορές αυτές είναι έντονες, επαναλαμβανόμενες και επηρεάζουν τη λειτουργικότητα του παιδιού σε περισσότερους από έναν τομείς: στο σπίτι, στο σχολείο και στις κοινωνικές σχέσεις.
Τρόποι υποστήριξης του παιδιού
1. Έγκαιρη αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας
Η διάγνωση από ψυχολόγο ή παιδοψυχίατρο είναι απαραίτητη για να εντοπιστούν οι ανάγκες του παιδιού και της οικογένειας.
2. Συμβουλευτική γονέων
Οι γονείς εκπαιδεύονται σε τεχνικές θετικής διαχείρισης συμπεριφοράς και οριοθέτησης, με στόχο τη μείωση των συγκρούσεων.
3. Ατομική ψυχοθεραπεία για το παιδί
Μέσα από το παιχνίδι, τη συζήτηση και δημιουργικές δραστηριότητες, το παιδί μαθαίνει να αναγνωρίζει και να εκφράζει τα συναισθήματά του.
4. Συνεργασία με το σχολείο
Η ενημέρωση και η συνεργασία των εκπαιδευτικών συμβάλλει στη δημιουργία ενός συνεκτικού πλαισίου αντιμετώπισης.
5. Σταθερότητα και συνέπεια
Τα παιδιά με ΕΠΔ χρειάζονται σαφή όρια, σταθερούς κανόνες και συναισθηματική ασφάλεια. Η συνέπεια και η ενσυναίσθηση είναι τα πιο αποτελεσματικά “αντίδοτα” στην πρόκληση.
Μια φράση-κλειδί για τους γονείς
«Κάθε παιδί που συμπεριφέρεται δύσκολα, είναι ένα παιδί που δυσκολεύεται.»
Η συμπεριφορά είναι τρόπος επικοινωνίας. Αντί να ρωτάμε “γιατί φέρεται έτσι;”, αξίζει να αναρωτηθούμε “τι προσπαθεί να μου πει μέσα από αυτή τη συμπεριφορά;”.
Η Εναντιωματική Προκλητική Διαταραχή δεν αποτελεί ταμπέλα, αλλά σήμα ανάγκης. Με κατανόηση, συνέπεια και ψυχολογική υποστήριξη, τα παιδιά μπορούν να μάθουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, να ενισχύσουν την αυτοεκτίμησή τους και να αναπτύξουν υγιείς τρόπους επικοινωνίας. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αλλάξει την πορεία της συμπεριφοράς και να αποκαταστήσει την ισορροπία μέσα στην οικογένεια.
Ντέμη Ρούσσα
Ψυχολόγος
