«Η Λένα Μαντά μιλά για τη “Κόκκινη Γραμμή” και τα όρια της ψυχής»

Σε μια εποχή που τα όρια ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι της ανθρώπινης εμπειρίας γίνονται ολοένα και πιο θολά, η Λένα Μαντά έρχεται – για άλλη μια φορά – να ρίξει φως στις πιο εύθραυστες πτυχές της ψυχής μας. Με αφορμή το μυθιστόρημά της Κόκκινη Γραμμή, η πολυδιαβασμένη συγγραφέας ανοίγει την καρδιά της και μας ξεναγεί στο παρασκήνιο της δημιουργίας, στα κίνητρα και τις σκέψεις που γέννησαν τους ήρωές της.

Επιμέλεια συνέντευξης: Βασιλική Ευαγγέλου-Παπαθανασίου 

Σε αυτή τη συνέντευξη, η Λένα Μαντά δεν χαρίζεται. Μιλά με αφοπλιστική ειλικρίνεια για την κακοποίηση χωρίς μώλωπες, για τη μητρική αγάπη που μπορεί να γίνει ασφυκτική, για τον έρωτα που δεν κοιτά φύλο, για τη φιλία που σώζει, και για τις «κόκκινες γραμμές» που όλοι κάποια στιγμή στη ζωή μας καλούμαστε να τραβήξουμε.

 

Και μέσα σε όλα αυτά, ένα τραγούδι – η Κόκκινη Γραμμή της Νατάσας Θεοδωρίδου – δεν λειτουργεί απλώς ως μουσική υπόκρουση, αλλά σχεδόν ως ένας ακόμα χαρακτήρας της ιστορίας: σύμβολο ορίων, πόνου και λύτρωσης. Η Λένα Μαντά, με τη γνωστή της δύναμη και ευαισθησία, μας θυμίζει πως η λογοτεχνία δεν «διδάσκει» – συγκινεί, αφυπνίζει, ενώνει.

 

Διαβάστε τη συνέντευξη και αφήστε τις λέξεις να σας δείξουν τον δρόμο πίσω στη δική σας ψυχή.

 

Η «Κόκκινη Γραμμή» της Νατάσας Θεοδωρίδου δεν είναι απλώς ένα τραγούδι στο βιβλίο σας – είναι σχεδόν ένας χαρακτήρας. Πώς γεννήθηκε αυτή η σύνδεση;

Η «Κόκκινη γραμμή» που ερμήνευσε η εκπληκτική Νατάσα Θεοδωρίδου, σε μουσική Γιώργου Θεοφάνους και στίχους Θάνου Παπανικολάου είναι ένα τραγούδι που με αγγίζει μ’ έναν ιδιαίτερο τρόπο. Ίσως γιατί το μυαλό μου, δεν σταμάτησε στο προφανές, αλλά πήγε πιο βαθιά. Για μένα κόκκινη γραμμή είναι τα όρια που βάζουμε θέτοντας τέρμα σε ότι μας πόνεσε. Είναι ένα τέλος και ταυτόχρονα η καινούρια αρχή. Είναι η συνειδητοποίηση ότι φτάσαμε στο έσχατο σημείο και ήρθε η ώρα ν’ αρχίσει η άνοδος. Δεν ξέρω αν είναι χαρακτήρας, πάντως υπάρχει διάχυτο σε όλη την εξέλιξη της ιστορίας μου.

Γιατί επιλέξατε αυτό ακριβώς το τραγούδι να το τραγουδούν οι ήρωες; Τι αντιπροσωπεύει για καθέναν τους;

Γιατί αυτό το τραγούδι, μιλάει πολύ μέσα μου, έγινε ο … εθνικός μου ύμνος και το «δάνεισα» στους ήρωές μου. Για τον καθέναν τους αλλά και για όλους μαζί, σημαίνει αυτό που ήδη είπα: τα όρια. Το τέλος που σηματοδοτεί μια νέα αρχή. Όλοι τους σε κάποια στιγμή της ζωής τους, τράβηξαν μια κόκκινη γραμμή. Η Μαρίλια για να ξεφύγει από μια «αγάπη που είχε λάθος διαδρομή». Ο Φώτης γιατί το πρόσωπό του ήταν «ένα μπαλκόνι σκοτεινό που εσύ δεν τόλμησες ποτέ σου να κοιτάξεις». Η Τίτα γιατί συνειδητοποίησε πώς «ο έρωτας αφήνει το τιμόνι κι εγώ βαδίζω μόνη» και τέλος ο Πάρης επειδή το αψεγάδιαστο πρόσωπό του ήταν «παγωμένο και νεκρό σαν πέτρα που έμαθε τα δάκρυα να στεγνώνει».

Σε ποια σκηνή το τραγούδι ακούγεται πιο δυνατά – συναισθηματικά και συμβολικά;

Λίγο πριν τον επίλογο. Εκεί που η παρέα σμίγει για μια ακόμα φορά, σε μια παραλία, έχοντας τραβήξει την κόκκινη γραμμή του ο καθένας, και η Μαρίλια χορεύει με την Τίτα. Είναι η στιγμή που με τις πληγές ακόμα ανεπούλωτες, αχνοφαίνεται η νέα αρχή για όλους.

Πόσο δύσκολο ήταν να συνδυάσετε τόσα σοβαρά κοινωνικά ζητήματα σε μία ενιαία αφήγηση;

Δεν έχω απάντηση σε αυτό το ερώτημα γιατί δεν υπήρξε δυσκολία. Ήξερα τι ήθελα να πω και πώς ήθελα να το πω, πριν ακόμα ξεκινήσω να γράφω την Κόκκινη γραμμή. Εξάλλου σε όλα μου τα βιβλία αναδύονται ή και προβάλλονται πολλά θέματα που υπάρχουν στην κοινωνία τώρα και παλιότερα. Όταν γράφεις για ανθρώπους, όταν ζεις με τους ανθρώπους και έχεις μάθει να τους ακούς, δεν «συνδυάζεις», απλώς ταξιδεύεις μαζί τους.

Ο κακοποιητικός σύζυγος είναι μια σκοτεινή φιγούρα. Τι θέλατε να αναδείξετε μέσα από αυτόν τον χαρακτήρα;

Νομίζω ότι είναι ολοφάνερο τι αναδεικνύεται μέσα από τον χαρακτήρα που έχει μάθει πως όλα του οφείλονται κατά συνέπεια δεν υπάρχει άλλη άποψη εκτός από τη δική του και φυσικά φροντίζει να το επιβάλλει όλο αυτό. Ο τρόπος του όμως, δεν είναι το ξύλο, αλλά η χειραγώγηση. Απαξιώνει, μειώνει, ακυρώνει εντέλει το «θύμα» του. Είναι μια ύπουλη μορφή κακοποίησης που δεν αφήνει σημάδια στο σώμα, αλλά στην ψυχή. Επιπλέον δε, είναι δυσδιάκριτη γιατί κρύβεται, καμουφλάρεται πίσω από έναν παθιασμένο έρωτα, από δήθεν ανάγκη προστασίας.

Ο γκέι ήρωας βιώνει απόρριψη από τους ίδιους τους γονείς τους. Ποιο ήταν το μήνυμα που θέλατε να περάσετε μέσα από την ιστορία του;

Κανένα μήνυμα δεν θέλω να περάσω! Ποτέ και σε κανένα βιβλίο μου, δεν κάνω κατήχηση. Θέλω ο αναγνώστης να ανακαλύψει μόνος του, να διακρίνει μόνος του και να κάνει την αυτοκριτική του. Ζούμε σε μια κοινωνία που, κατά την άποψή μου, κατ’ επίφαση δέχεται την διαφορετικότητα σε όποια μορφή της. Στο θέμα αυτό όμως, οι περισσότεροι, δεν συνειδητοποιούν, ότι ο έρωτας σαν συναίσθημα, δεν ενδιαφέρεται για το φύλο. Μιλούν οι ψυχές. Επιπλέον δε, ήρθε νομίζω η ώρα να αποδεχτούμε, ότι οι προσωπικές στιγμές του καθενός, είναι αυτό που λέει η λέξη: «προσωπικές» και δεν αφορούν κανέναν! Ελπίζω η ιστορία του Φώτη να βάλει σε σκέψεις. Μόνο αυτό.

Η πραγματική φιλία παίζει καταλυτικό ρόλο στο βιβλίο. Πιστεύετε πως μπορεί να γίνει σωσίβιο όταν όλα καταρρέουν;

Οι φίλοι είναι η οικογένεια που επιλέξαμε να δημιουργήσουμε και όχι γιατί μας επιβλήθηκε, κατά κάποιο τρόπο, από το ίδιο αίμα. Ούτε ήμουν ποτέ υπέρμαχος της φράσης «το αίμα νερό δεν γίνεται». Οι φίλοι λοιπόν, μπορούν να γίνουν σωσίβιο, απάνεμο λιμάνι, δεν μας κρίνουν, δεν μας κατακρίνουν, είναι δίπλα μας, κρατούν το χέρι μας και όπως λέει ο Μπόρχες: «Δεν μπορώ να σου πω ποιος είσαι ούτε ποιος πρέπει να γίνεις. Μόνο μπορώ να σ’ αγαπώ όπως είσαι και να είμαι φίλος σου.»

Η μάνα που προσπαθεί να ελέγξει τη ζωή της κόρης της από αγάπη και μόνο έχει ελαφρυντικό από τη Λένα Μαντά;

Η Καίτη, η μητέρα της Μαρίλιας έκανε πολλά και μεγάλα λάθη. Ήταν όμως λάθη μεγάλης αγάπης και στο όνομα της αγάπης έχουν γίνει εγκλήματα! Έχει ελαφρυντικά, αλλά δεν…απαλλάσσεται! Οι γονείς, και δεν εξαιρώ τον εαυτό μου, πρέπει να συνειδητοποιήσουν την… διαδρομή. Όταν το παιδί τους είναι μωρό, το κρατούν αγκαλιά. Όσο μεγαλώνει, το κρατούν από το χέρι, το προσέχουν αλλά και αρχίζουν σιγά σιγά να το αφήνουν ελεύθερο. Να κάνει τις επιλογές του και να μαθαίνει από τα λάθη του. Έρχεται όμως μια στιγμή που πρέπει πια να βαδίζουν πίσω από το παιδί τους. Να το βλέπουν να χαράζει τη δική του πορεία κι εκείνοι να το εμψυχώνουν και όταν ζητηθεί η γνώμη τους, τότε και μόνο τότε να το συμβουλεύουν. Δεν καταδικάζω την Καίτη, αλλά σίγουρα της προσάπτω πολλά…

 

Έχετε δεχτεί μηνύματα από αναγνώστες που βίωσαν παρόμοιες καταστάσεις; Αν ναι, τι σας είπαν;

Το μεγαλύτερο ποσοστό ήταν από μητέρες που δεν ξέρουν πώς να διαχειριστούν σε προσωπικό αλλά και οικογενειακό επίπεδο την διαφορετική επιλογή του παιδιού τους. Και δεν αναφέρομαι μόνο στο ερωτικό κομμάτι, αλλά ακόμα και στην άρνηση του παιδιού ή της κόρης τους ν’ ακολουθήσει συγκεκριμένες σπουδές. Η συμβουλή μου πάντως είναι να στραφούν σε επαγγελματία ψυχολόγο γιατί η γενίκευση οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερα λάθη. Κάθε περίπτωση είναι μοναδική όπως μοναδικός είναι και κάθε άνθρωπος.

Πιστεύετε ότι η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο ευαισθητοποίησης και αλλαγής στάσεων;

Αν όχι η λογοτεχνία, τότε ποιος; Μέσα από τις σελίδες ενός βιβλίου, μπορούμε να προβληματιστούμε, να παραδειγματιστούμε, να βρούμε αν όχι λύσεις, τουλάχιστον διέξοδο ή ακόμα και να δοθεί έναυσμα για περεταίρω συζητήσεις. Το παιχνίδι των λέξεων, αυξάνει την ενσυναίσθηση, δίνει νέες διαστάσεις στον τρόπο που σκεφτόμαστε και λειτουργούμε. Η λογοτεχνία δεν είναι εργαλείο, είναι το κλειδί του θησαυρού της ψυχής μας!